OFISI YA WAZIRI MKUU TAWALA ZA MIKOA NA SERIKALI ZA MITAA

MTIHANI WA NUSU MUHULA - MACHI 2026

HISTORIA YA TANZANIA NA MAADILI KIDATO CHA PILI

 MUDA : Masaa 2:30 Machi 2026

MAELEKEZO

1. Upimaji huu una sehemu A, B na C zenye jumla ya maswali kumi (10).
2. Jibu maswali yote kwenye nafasi ulizopewa.
3. Sehemu A ina alama kumi na tano (15), sehemu B sabini (70) na sehemu C ina alama kumi na tano (15).
4. Andika majibu yote kwa kutumia kalamu yenye wino wa bluu au mweusi.
5. Vifaa vyote vya mawasiliano na vitu vingine visivyonuhusiwa havitakiwi katika chumba cha upimaji.
6. Andika Namba yako ya Upimaji katika kila ukurasa sehemu ya juu upande wa kulia.

SEHEMU A (Alama 15)

Jibu maswali yote katika sehemu hii.

1. Kwa kila moja ya vipengee (i)–(x), chagua jibu sahihi kutoka katika mapendekezo yaliyotolewa na andika herufi yake kwenye kisanduku kilichotolewa.

(i) Historia ya Tanzania ni mfululizo wa matukio ya 

1. kiuchumi, kisiasa, kiutamaduni na kijamii tangu zamani 
2. kiuchumi na kisiasa tu baada ya uhuru 
3. kidini pekee kabla ya ukoloni 
4. kiuchumi pekee wakati wa ukoloni

(ii) Maadili ya Kitanzania yanatokana na 

1. mila, desturi, sheria na kanuni za Jamii 
2. sheria za kigeni pekee 
3. maadili ya kikoloni tu 
4. sheria za kidini za kigeni pekee

(iii) Makundi makuu manne ya jamii za Kitanzania ni 

1. Wabantu, Wanilo, Wakushito na Wakichembe 
2. Wabantu, Wanyamwezi, Wachagga na Waha 
3. Wamasai, Wanyakyusa, Wasukuma na Wapare 
4. Wabantu, Wahehe, Wanyamwezi na Wakara

(iv) Moja ya athari za ukoloni katika maadili ya Kitanzania ni 

1. kuimarisha umoja wa jamii 
2. kuanzisha ubinafsi na ushindani badala ya ushirikiano 
3. kuimarisha umiliki wa pamoja wa ardhi 
4. kuheshimu viongozi wa jadi zaidi

(v) Ukoloni ulianza kwa nguvu kubwa nchini Tanganyika mwaka 

1. 1885 (Wajerumani) 
2. 1890 (Waingereza) 
3. 1961 (uhuru) 
4. 1964 (Muungano)

(vi) Sababu kuu ya ukoloni ilikuwa 

1. kutafuta masoko ya bidhaa za viwanda vya Ulaya 
2. kuleta elimu kwa Waafrika 
3. kueneza dini pekee 
4. kusaidia jamii za Kiafrika

(vii) Moja ya maadili yaliyoharibiwa na ukoloni ni 

1. umiliki wa pamoja wa ardhi 
2. ubinafsi na umiliki wa kibinafsi 
3. ushirikiano wa Jamii 
4. heshima kwa wazee

(viii) Jamii za Kitanzania zilipinga ukoloni kwa sababu 

1. walipenda utawala wa kigeni 
2. walipoteza uhuru, ardhi na maadili yao ya jadi 
3. walipata faida kubwa kiuchumi 
4. hawakupendezwa na elimu

(ix) Maadili ya Kitanzania yanachangia 

1. migogoro na ubaguzi 
2. mshikamano, amani na tabia njema 
3. utegemezi wa kigeni 
4. ubinafsi tu

(x) Ukoloni ulileta mfumo mpya wa maadili unaoitwa 

1. maadili ya kibepari na ubaguzi wa rangi 
2. maadili ya umoja na ushirikiano 
3. maadili ya jadi pekee 
4. maadili ya kidini tu

2. Oanisha vipengee kutoka ORODHA A na maelezo yanayolingana kutoka ORODHA B. ORODHA A ina vipengee vitano (i-v) vinavyohusu sababu kuu za ukoloni wa Kitanzania, na ORODHA B ina vipengee saba (A-G) vinavyotoa maelezo au mifano yanayohusiana.

 SEHEMU B (Alama 40)

Jibu maswali yote katika sehemu hii.

3. Eleza kwa ufupi maana ya maneno yafuatayo: 

1. Historia ya Tanzania 
2. Maadili 
3. Ukoloni 
4. Jamii 
5. Utamaduni

4. Toa mifano minne ya makundi ya jamii za Kitanzania na asili zao.

5. Eleza sababu nne kuu za kuanza kwa ukoloni nchini Tanganyika.

6. Eleza athari tano za ukoloni katika maadili ya jamii za Kitanzania.

7. Thibitisha kwa hoja tano kwamba ukoloni ulidhoofisha maadili ya umoja na ushirikiano wa jadi.

8. Eleza umuhimu wa maadili ya Kitanzania katika kujenga taifa lenye mshikamano (hoja tano).

SEHEMU C (Alama 45)

Jibu maswali yote katika sehemu hii.

9. Eleza jinsi ukoloni ulivyoharibu maadili ya umiliki wa pamoja na kuleta umiliki wa kibinafsi (hoja tano).

10. Jadili kwa nini ni muhimu kurudisha na kuimarisha maadili ya jadi ya Kitanzania katika enzi ya kisasa (hoja tano).

11. Toa hoja tano za jinsi historia ya Tanzania na maadili inavyoweza kusaidia katika kuzuia migogoro ya kikabila na kidini leo.